در عين حال ، وسايل آگاهى يافتن بر زندگى فكرى و اجتماعى آن روزگار هستند و مطالعهء مسائل آن از مباحث آشكارى شمرده مىشود كه ابعاد شخصيّت و تحليل آن را طبق مطالعات جديد ، روشن مىسازد . ( 1 ) من عقيده دارم كه ما نمىتوانيم داستان امام حسين عليه السّلام و آنچه را از حوادث هراس‌انگيز در آن اتفاق افتاد ، به طور كامل و واضح بررسى كنيم بدون اينكه زندگى اجتماعى ، سياسى و اقتصادى در آن عصر را بررسى كرده باشيم ؛ زيرا اين كار ، تأثير مثبت و مستقيمى در پيش آمدن اين مصيبت داشته است . ( 2 ) تاريخ اسلامى نيازمند آن است كه از تقديس رها شود و همچون ديگر مباحث ، مورد نقد ، تحليل ، شك و رد قرار گيرد آن گونه كه ماده در برابر آزمايشهاى علما تسليم و خاضع مىشود تا اينكه اين تاريخ ، استقامت يابد و شكوفا شود و ثمراتى مفيد به بار آورد . ( 3 ) سلطه‌هاى سياسى در آن روزگاران ، مورخان را مجبور ساختند كه تاريخ را تحت تصرف آنها قرار دهند و در آن چيزى ننويسند جز آنچه سلطهء سياسى را تأييد كند و بدين گونه بود كه تاريخ پر از موضوعاتى شد كه صاحبان آنها وظيفه داشتند آنها را جعل كنند و جزئى از تاريخ اسلام قرار دهند در حالى كه واقعيت آن را دگرگون ساخته و بسيارى از مباحث آن را از حقيقت ، دور ساخته است . ( 4 ) قلمهايى كه نگارش تاريخ اسلامى را در روزگاران نخستينش بر عهده گرفتند ، به طور كلى قلمهايى نزيه و پاك نبودند ؛ زيرا تعصب مذهبى و يا نزديكى به سلطهء حاكم بر آنها سايه افكنده بود ، بنابراين ، لازم است كه تاريخ در زير ذرّه‌بين تحقيق و روشنيهاى مطالعه و نقادى ، قرار داده شود .